اصول و رو ش هاي كاربردي در فرزندپروري (2) (دوران پیش از دبستان و دبستان)

یکی از آرزوهای بنیادی و مشترک همة پدرها و مادرها، داشتن فرزندان سالم وبرخوردار از رفتار شایسته و متعادل است و در حقیقت این آرزوی بجا و قابل ستایش، دغدغة فکری و نگرانی بزرگ بسیاری از خانواده هایی است که نسبت به آیندة کودک و سعادت او عمیقا احساس مسئولیت می کنند. واقعیت این است که نه تنها سلامت و سعادت کودک، بلکه در نگاهی وسیع تر سلامت و سعادت خانواده و جامعه نیز در گروی انتخاب منطقی و مسئولانه، شیوه های تربیتی مناسب و نهادینه سازی رفتارهای درست نزد کودکان است. اما اینکه در میان روش های مختلف و رهنمودهای متفاوت، بهترین انتخاب چیست ممکن است در زمان، مکان ها و جوامع گوناگون به پاسخ های یکسانی دست نیابیم زیرا به هر حال به قول کانت موضوع «تربیت بزرگترین و دشوارترین مسأله ای است که به انسان داده میشود» (1) این دشواری از آنجا است که انسان برای هر مسأله محتاج معلوماتی است و در این مورد آدمی به عنوان یک مخلوق با آگاهی های محدود و ناکافی، شناخت ژرف و کاملی از انسان و خواسته ها، کاستی های سرشتی و توانمندی های واقعی او ندارد و اگرچه شیوه های مختلف تربیتی که از سوی اندیشمندان و نوآوران ارائه می شود ممکن است هر کدام به گونه ای ناظر بر حل بخشی از چالش های تربیتی باشند امّا خالی از هرگونه اشکال یا ضرورت بازنگری نیستند، از این رو برای اهل ایمان و آگاهان جامع نگر، آموزه هائی که ریشه در کلام وحی و تعالیم دینی دارد بیش از نظریه ها و پندارهای انسان قابل اعتماد و پیروی می باشند لذا به نظر می رسد. منطقی ترین شیوه، بکارگیری آگاهی ها، یافته ها وتجارب تربیتی با بهره گیری از خطوط کلی و چارچوب های رفتاری توصیه شده در آموزه های دینی باشد به عبارت دیگر با تکیه بر اینکه آفرینندة انسان به تمام ویژگی های نهان و پیدای آفریدة خود آگاهی و اشراف کامل دارد(2) و خصوصیات فطری او را (3) در تعالیم خود مورد توجه قرار داده و بر استعداد تکامل جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی انســان از آغاز زندگی به عنوان یک عرصة مشترک برای همه (4) تأکید کرده است مصلحت این است که مربیان جامعه در برنامه ریزی تربیتی این واقعیات را نه تنها فراموش نکنند بلکه آگاهانه برای همسوئی برنامه های تربیتی با جهت گیری های توصیه شده در منابع مطمئن دینی بکوشند. در آموزه های اســلامی نکات ظریف، آینده نگر و جامعی وجود دارد که جای تأمل و اندیشة بســیار دارد برای مثال از انتخاب همسر شایسته، تغذیه مناسب، آمادگی های لازم جسمی و روحانی ضروری به هنگام آمیزش جنســی، مراقبت های جسمی و روانی دوران بارداری و شیردهی، مراعات طهارت و پاکیزگی مادی و معنوی آنچه که توسط مادر و کودک دریافت می شود، ویژگی های رفتاری مجاز در برابر کودک حتی در روزهای آغازین زندگی و صدها رهنمود دیگر همه در قالب همان جامع نگری و فراهم ساختن زمینة لازم برای تکامل جسمی و معنوی کودک و نهایتا تأمین ســعادت واقعی او طراحی و بیان شده است. در این آموزه ها به نقش بسیار مهم مادر در پرورش استعدادهای بالقوة کودک برای دستیابی به قله های نیک بختی و یا تباه ســازی و فراهم ساختن زمینه های انحراف(5) علیرغم تأکیدی که به نقش اختیار و عزم شخصی هر کس در حرکت به سوی صالح و فلاح یا سقوط به پرتگاه کژراهی وجود دارد(6) توجه شده است. بــه هر حال آدمی محصول دو عامل وراثت و محیط اســت، ایــن دو عامل هر کدام به‌گونه‌ای علاوه بر بدن انســان در مســائل تربیتی نیز می‌توانند آثار خود را نشان دهند. یکی از آرزوهای بنیادی و مشترک همة پدرها و مادرها، داشتن فرزندان سالم وبرخوردار از رفتار شایسته و متعادل است و در حقیقت این آرزوی بجا و قابل ستایش، دغدغة فکری و نگرانی بزرگ بسیاری از خانواده هایی است که نسبت به آیندة کودک و سعادت او عمیقا احساس مسئولیت می کنند. واقعیت این است که نه تنها سلامت و سعادت کودک، بلکه در نگاهی وسیع تر سلامت و سعادت خانواده و جامعه نیز در گروی انتخاب منطقی و مسئولانه، شیوه های تربیتی مناسب و نهادینه سازی رفتارهای درست نزد کودکان است. اما اینکه در میان روش های مختلف و رهنمودهای متفاوت، بهترین انتخاب چیست ممکن است در زمان، مکان ها و جوامع گوناگون به پاسخ های یکسانی دست نیابیم زیرا به هر حال به قول کانت موضوع «تربیت بزرگترین و دشوارترین مسأله ای است که به انسان داده میشود» (1) این دشواری از آنجا است که انسان برای هر مسأله محتاج معلوماتی است و در این مورد آدمی به عنوان یک مخلوق با آگاهی های محدود و ناکافی، شناخت ژرف و کاملی از انسان و خواسته ها، کاستی های سرشتی و توانمندی های واقعی او ندارد و اگرچه شیوه های مختلف تربیتی که از سوی اندیشمندان و نوآوران ارائه می شود ممکن است هر کدام به گونه ای ناظر بر حل بخشی از چالش های تربیتی باشند امّا خالی از هرگونه اشکال یا ضرورت بازنگری نیستند، از این رو برای اهل ایمان و آگاهان جامع نگر، آموزه هائی که ریشه در کلام وحی و تعالیم دینی دارد بیش از نظریه ها و پندارهای انسان قابل اعتماد و پیروی می باشند لذا به نظر می رسد. منطقی ترین شیوه، بکارگیری آگاهی ها، یافته ها وتجارب تربیتی با بهره گیری از خطوط کلی و چارچوب های رفتاری توصیه شده در آموزه های دینی باشد به عبارت دیگر با تکیه بر اینکه آفرینندة انسان به تمام ویژگی های نهان و پیدای آفریدة خود آگاهی و اشراف کامل دارد(2) و خصوصیات فطری او را (3) در تعالیم خود مورد توجه قرار داده و بر استعداد تکامل جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی انســان از آغاز زندگی به عنوان یک عرصة مشترک برای همه (4) تأکید کرده است مصلحت این است که مربیان جامعه در برنامه ریزی تربیتی این واقعیات را نه تنها فراموش نکنند بلکه آگاهانه برای همسوئی برنامه های تربیتی با جهت گیری های توصیه شده در منابع مطمئن دینی بکوشند. در آموزه های اســلامی نکات ظریف، آینده نگر و جامعی وجود دارد که جای تأمل و اندیشة بســیار دارد برای مثال از انتخاب همسر شایسته، تغذیه مناسب، آمادگی های لازم جسمی و روحانی ضروری به هنگام آمیزش جنســی، مراقبت های جسمی و روانی دوران بارداری و شیردهی، مراعات طهارت و پاکیزگی مادی و معنوی آنچه که توسط مادر و کودک دریافت می شود، ویژگی های رفتاری مجاز در برابر کودک حتی در روزهای آغازین زندگی و صدها رهنمود دیگر همه در قالب همان جامع نگری و فراهم ساختن زمینة لازم برای تکامل جسمی و معنوی کودک و نهایتا تأمین ســعادت واقعی او طراحی و بیان شده است. در این آموزه ها به نقش بسیار مهم مادر در پرورش استعدادهای بالقوة کودک برای دستیابی به قله های نیک بختی و یا تباه ســازی و فراهم ساختن زمینه های انحراف(5) علیرغم تأکیدی که به نقش اختیار و عزم شخصی هر کس در حرکت به سوی صالح و فلاح یا سقوط به پرتگاه کژراهی وجود دارد(6) توجه شده است. بــه هر حال آدمی محصول دو عامل وراثت و محیط اســت، ایــن دو عامل هر کدام به‌گونه‌ای علاوه بر بدن انســان در مســائل تربیتی نیز می‌توانند آثار خود را نشان دهند.